Deze website is een groei-site. Dat wil zeggen dat geen enkele pagina in steen staat gegrift. Elke pagina zal groeien op basis van interactie, informatie en onderzoek. Voor feedback en input kan je ons contacteren via uithetooginhethart@mail.be

Oudervervreemding

Oudervervreemding is de letterlijke vertaling van de Engelstalige term "Parental Alienation". Oudervervreemding betreft een zeer specifieke situatie waarin de voorheen liefdevolle en warme band tussen een ouder en zijn of haar kind volledig verbroken is en er geen contact meer tot stand komt tussen beiden.


We kiezen er bewust voor om niet de term “contactbreuk” te gebruiken. Op zich is deze term neutraler, wat absoluut positief is. Contactbreuk is echter een overkoepelend begrip voor alle situaties waarin kinderen het contact verbreken met een ouder. Het kan ook gebeuren dat het contact met een verwaarlozende of mishandelende ouder verbroken wordt, bijvoorbeeld. Om de focus te bewaren, en omdat een gepaste aanpak alleen mogelijk is op basis van een goede analyse van de oorzaak, houden we ons bij de term oudervervreemding om de extreme vorm van contactbreuk te benoemen. 


We geven de voorkeur aan de term “oudervervreemding” boven de term “ouderverstoting” die juridisch gebruikelijk is. Dit omdat de laatste term de nadruk legt op het kind als actor, het kind die zijn of haar ouder verstoot. Zoals we zullen uitleggen, wordt oudervervreemding veroorzaakt door een samenspel van factoren. Oudervervreemding is voor kinderen een ondraaglijke situatie, laat ons dus vermijden om in onze terminologie nog meer gewicht op hun schouders te leggen.


De term oudervervreemding schiet ons inziens echter ook tekort. Niet alleen het contact tussen ouder en kind wordt immers verbroken. Oudervervreemding betekent ook vervreemding van plusouders, (half)broers en zussen, grootouders, tantes en nonkels, neven en nichten, nabije vrienden... En het kind verliest dus niet enkel een ouder. De helft van zijn of haar leven en identiteit valt weg. Het vervreemdt van zichzelf.

Wat gebeurt er?

Oudervervreemding is een complex fenomeen dat niet kan worden teruggebracht op één schuldige partij, of op een eenvoudige oorzaak. 


Britse experte Karen Woodall  schrijft op basis van haar jarenlange ervaring in het  begeleiden van betrokkenen, uit verschillende standpunten over de problematiek. De blog is heel leesbaar, maar uiteraard in het Engels.(https://karenwoodall.blog) 


Een enorm belangrijke term in het  begrijpen van oudervervreemding, is “splitsen”: bij alle actoren wordt de wereld intern opgesplitst in eenduidig goed en slecht, juist en fout, licht en donker. 


Bij het beschrijven van oudervervreemding, en bij het omgaan met betrokkenen, is het heel belangrijk om niet hetzelfde te doen. Denk bijvoorbeeld aan de term “Malicious Mother Syndrome”, die wel eens wordt gebruikt. Door die term te gebruiken,  suggereert men dat een volledig kwaadaardige moeder het kind ontvreemdt van een volledig onschuldige vader. Ten eerste is het niet zo dat alleen moeders hun kind aanmoedigen het contact met de vader te verbreken, er zijn ook vaders die hetzelfde doen. Ten tweede is het een misvatting dat alle vervreemdende, of beter geallieerde ouders aan een "syndroom", of een narcistische persoonlijkheidsstoornis zouden lijden. Dat is zeker niet altijd het geval. Maar ook wanneer deze ouder een stoornis heeft, maakt dat van hem of haar nog geen monster. Narcisme heeft ook een lichte kant en maskeert een diepe kwetsbaarheid. 


Oudervervreemding is een heel gevoelige en uiterst complexe problematiek. We moeten dus voorzichtig zijn met de woorden die we gebruiken om erover te communiceren, zodat niet elke nuance verloren gaat. We willen immers perspectief bieden op beterschap, en het probleem niet verergeren.


Hoe komt "splitsing" tot stand bij de verschillende actoren?


De vervreemdende of geallieerde ouder splitst de wereld in goed en slecht als verdedigingsstrategie om om te gaan met de eigen kwetsbaarheden. Door de andere ouder slecht te maken en zichzelf enkel in een positief daglicht te zetten, kan de geallieerde ouder het eigen gedrag voor zichzelf en de buitenwereld verantwoorden. 


Bij de vervreemde ouder komt splitsing tot stand als mechanisme om de pijn van het verlies te kunnen dragen. Deze ouder ziet zichzelf als onschuldig, als slachtoffer, als “goed” in alles wat hij of zij doet. De geallieerde ouder wordt al snel gezien als volledig slecht en kwaadwillig. Niet zelden komt het voor dat na een hereniging deze ouder de fout begaat om het kind aan te moedigen het contact met de andere ouder volledig te verbreken, waardoor het kind van de ene nachtmerrie in de andere belandt.


Voor het kind is splitsing een overlevingsstrategie die ontstaat door een samenspel van factoren. Enerzijds de zwart-wit verhalen van de geallieerde ouder, anderzijds de verwarring en de stress die overheerst wanneer de transitie naar de nieuwe situatie na de scheiding van de ouders slecht verloopt.


Woodall stelt dat een kind na een scheiding die door beide ouders goed verwerkt wordt, een “gemedieerde” overgang kan maken van het ene gezin naar het andere. De ouders communiceren met elkaar over het kind, en tonen respect naar elkaar toe. Ze zijn bereid tot comprommissen. Er is aandacht voor de gevoelens van het kind en het kind staat er niet alleen voor.


Wanneer één van de ouders, of beide ouders, er echter niet in slaagt om vorm te geven aan zijn of haar leven na de scheiding, leidt dat tot conflicten en tot een focus van beide ouders op elkaar, in plaats van op het kind. Het kind ondervindt stress en angst wanneer het de ouder die het moeilijk heeft “in de steek laat” bij de wissel naar de andere ouder. Dikwijls zijn deze kinderen de eerste dagen bij terugkeer teruggetrokken en stil.


Kinderen hebben immers de neiging om voor hun ouders te zorgen. Parentificatie in milde vorm is gezond. Het is een teken van liefde en empathie dat gewaardeerd mag worden. Wanneer het kind echter de eigen problemen volledig ondergeschikt maakt aan de problemen van de ouders en zichzelf wegcijfert, kan het niet meer komen tot zelfbepaling en zelfafbakening. De ontwikkeling van het kind komt in het gedrang.


Om te overleven in een ondraaglijke situatie, en om het loden gewicht van de verantwoordelijkheid die het kind wil maar niet kan opnemen te dragen, kan een kind ook tot splitsing overgaan. Het gaat geloven dat de enige oplossing is om de overgang naar de andere ouder niet langer te maken. Jammer genoeg moedigt de geallieerde ouder het kind hierin aan.


Splitsing leidt tot muren die niet zomaar gesloopt kunnen worden. Ze beschermen betrokkenen van gevoelens van schuld, schaamte en machteloosheid. Hoe harder je op de muur inslaat, hoe steviger deze wordt. Het is zaak om de muur te leren kennen, en voorzichtig steen per steen af te breken.
 

Kindermishandeling

  

Oudervervreemding is kindermishandeling die zich afspeelt op het diepste niveau van de zich ontwikkelende psyche van het kind. Een kind dat zich afkeert van een ouder komt immers terecht in een “gespleten loyaliteit”. De loyaliteit van een kind voor beide ouders is de basis voor de vorming van de eigen identiteit en voor het geloof in het eigen bestaansrecht. Een kind dat ertoe wordt aangezet een ouder te verwerpen, wordt er dus feitelijk toe aangezet een deel van zichzelf te vernietigen. 


Hoewel deze kinderen naar de buitenwereld toe stellen dat zij een ouder “zelf” niet meer willen zien, zijn zij zich bewust dat wat zij doen eigenlijk niet goed is en dat zij één van hun ouders (en hun gezin en familie bij die ouder) ontzettend veel pijn doen. Ze worstelen met gevoelens van schuld en schaamte en dragen een loodzware last. Door een kind te overtuigen “zelf” het contact te verbreken en de “eigen” wens te verdedigen, wordt het kind gedwongen de verantwoordelijkheid voor de gevolgen van oudervervreemding alleen te dragen. 


Kinderen die geconfronteerd worden met oudervervreemding, lopen dan ook niet zelden rond met zelfmoordgedachten.